Droga Mleczna: ramię Normy może być częścią poprzeczki galaktyki
Doktorantka z Uniwersytetu w Sydney przedstawiła dowody, że w centrum Drogi Mlecznej gwiazdy powstają w miejscu, gdzie zwykle jest to utrudnione. Wyniki sugerują też, że część tzw. ramienia Normy może wcale nie być ramieniem spiralnym. Praca ukazała się w czasopiśmie „Nature Astronomy”.
Poprzeczka, która „sprężą” gaz
Nasza galaktyka należy do galaktyk spiralnych z poprzeczką. W jej centrum znajduje się wydłużone skupisko gwiazd, zwane poprzeczką galaktyczną (ang. bar). Obraca się ono i swoją grawitacją oddziałuje na otaczający gaz. W efekcie powstają potężne fronty uderzeniowe, w których gaz jest ściskany podobnie jak powietrze w fali uderzeniowej.
W pobliskich galaktykach z poprzeczką, które da się obserwować bezpośrednio, takie fronty zwykle hamują powstawanie gwiazd, nawet jeśli gazu jest dużo. Zgodnie z nowymi wynikami Droga Mleczna może być pod tym względem inna. Autorzy zaznaczają jednak, że nie jest jedyna, bo kilka obserwowanych galaktyk także wykazuje intensywne tworzenie gwiazd wzdłuż frontów uderzeniowych poprzeczki.
Główna autorka, dr Hillary Davis, która właśnie obroniła doktorat na Uniwersytecie w Sydney, podkreśla, że sam mechanizm jest prosty: siły wprawiają materię w ruch, gaz zostaje sprężony, a to może stworzyć warunki do narodzin gwiazd na dużą skalę.
Masery i symulacje
Poprzeczki Drogi Mlecznej nie da się łatwo obserwować, ponieważ znajdujemy się wewnątrz galaktyki, a widok zasłania pył. Dlatego jej parametry od dawna są przedmiotem sporów.
Badacze porównali zaawansowane symulacje komputerowe, śledzące rozwój galaktyk przez miliardy lat, z obserwacjami maserów. To naturalne źródła skoncentrowanego promieniowania mikrofalowego, związane z obszarami, w których rodzą się masywne gwiazdy. Można je traktować jako mikrofalowy odpowiednik lasera.
Okazało się, że masery wiązane dotąd z ramieniem Normy układają się wzdłuż frontu uderzeniowego przewidzianego w symulacjach. Według Davis „co najmniej część tak zwanego ramienia Normy może w ogóle nie być ramieniem spiralnym, lecz obszarem powstawania gwiazd na krawędzi czołowej poprzeczki galaktycznej”.
Nowe oszacowania rozmiaru poprzeczki
- Poprzeczka rozciąga się na około 4,3 kiloparseka (ok. 14 tys. lat świetlnych) od centrum wzdłuż dłuższej osi.
- Wynik wspiera obraz struktury stosunkowo długiej i wolno rotującej.
- Praca dodatkowo zawęża możliwe wartości rozmiaru, kąta ustawienia i prędkości obrotu poprzeczki.
Autorzy zastrzegają, że kwestia spiralnej struktury Drogi Mlecznej i obszaru poprzeczki wymaga dalszych badań.
Co to oznacza dla czytelnika
To badanie podstawowe i nie ma bezpośredniego wpływu na codzienne życie. Dla astronomów jest jednak ważne, bo od kształtu i ruchu poprzeczki zależy m.in. to, jak rysujemy mapę własnej galaktyki. Ponieważ nie możemy spojrzeć na nią z zewnątrz, takie mapy powstają pośrednio, z obserwacji i modeli. Jeśli jedno z opisywanych ramion okaże się w części elementem poprzeczki, podręcznikowe schematy Drogi Mlecznej mogą wymagać korekty.
Sprawa dotyczy też polskich naukowców, bo wyniki pochodzą z badań ogólnodostępnych w literaturze naukowej i mogą być wykorzystywane przez zespoły na całym świecie, także w Polsce i w Europie, zajmujące się dynamiką galaktyk oraz obserwacjami radiowymi. Warto jednak pamiętać, że to jedna praca, a spór o budowę naszej galaktyki trwa od dekad i kolejne obserwacje mogą zarówno potwierdzić, jak i zmodyfikować te wnioski.
Źródło: Phys.org – „Galactic shock: Discovery challenges our understanding of the Milky Way’s structure”


